طراحی سایت
پنجشنبه 2 سنبله 1396.
امروز
الخميس 2 ذو الحجة 1438.
برابر با
Aug 24 2017.
و

فصلنامه روزگار

ورود به سایت

نقد و بررسى آداب و رسوم هزاره ها از ديدگاه اسلام

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ

استاد راهنما: حجّة الاسلام و المسلمين محمّد جواد صالحى

استاد مشاور: بصير احمد دولت آبادى 

§ فهرست اجمالى مطالب

§ پيشگفتار - كليّات

§ فصل اوّل - مفاهيم

§ فصل دوّم - هزاره ها

§ فصل سوّم - آداب و رسوم هزاره ها در شادى ها و جشن ها و نقد و بررسى آن

§ فصل چهارم - عزادارى ها و مصيبت هاى هزاره ها و نقد و بررسى آن

§ فصل پنجم - آداب و رسوم هزاره ها در غير شادى ها و عزادارى ها و ارزيابى آن

§ نتيجه گيرى از مباحث مطرح شده.

چكيده

از ديدگاه يك محقق انسان شناس آداب و رسوم يك ملت و نحوه رفتار روزمره آنان با يكديگر، قابل توجّه و تأمل است. آداب و رسوم از جمله زير مجموعه هاى فرهنگ يك جامعه محسوب مى شود. توسعه و تكامل جامعه وابستگى تام به تعالى فرهنگى آن جامعه دارد، طبعاً تعالى و رشد آداب و رسوم آن جامعه. اين تحقيق كه در راستاى معرفى و نقد و بررسى آداب و رسوم هزاره ها فراهم شده; در طى پنج فصل و نتيجه گيرى اين مهم را مورد كاوش قرار داده است. در فصل اوّل از اهداف تحقيق، ضرورت تحقيق، محدوده ى تحقيق، سؤال هاى اصلى و فرعى تحقيق، مفهوم فرهنگ و عناصر آن و جايگاه آداب و رسوم در فرهنگ و نقد و بررسى آداب و رسوم و معيارهاى نقد سخن رفته است. در فصل دوّم سعى شده كه هزاره ها معرفى شوند و از نژاد، زبان، مذهب، سرزمين، جمعيت، سابقه تاريخى و... هزاره ها بحث شده است.  در سه فصل ديگر آداب و رسوم هزاره مورد نقد و كنكاش قرار گرفت. گفتنى است كه مراد نويسنده از هزاره مفهوم فرهنگى آن است نه نژادى آن، لذا از آداب و رسوم هزاره هايى كه پيرو مكتب تشيع سرخ علوى نيستند، سخن به ميان نيامده و اقوام غير هزاره ى نژادى، كه در بين اين مردم بود و باش دارند و فرهنگ يكسان، جزء هزاره به معناى ياد شده به حساب آمده اند. در فصل سوّم آداب و رسوم هزاره ها در شاديها و جشن ها معرفى و نقد گرديده است. و نيز سرگرمى ها و مسابقه هايى كه هزاره ها در ايام شادى شان دارند معرفى شده و ارزيابى گرديده اند. در برخى موارد به سابقه ى تاريخى بعضى از آداب و رسوم جارى در شادى ها به گونه تحقيقى پرداخته شده است، مثل نوروز و چهار شنبه سورى و...

در فصل چهار به آداب و رسومى كه هزاره ها در ايام عزادارى و مصيبت انجام مى دهند اختصاص يافته و آنگاه از ديدگاه اسلام مورد نقد و بررسى قرار گرفته است.آخرين فصل اين تحقيق در راستاى معرفى و نقد آداب و رسوم هزاره ها در غير شادى ها و مصيبت ها بررسى گرديده است. در اين فصل از خانواده در جامعه هزاره، ازدواج و طلاق، آموزش هزاره ها و نحوه ارتباط اعضاى خانواده با يك ديگر، نحوه احوالپرسى و... بحث شده. پس از آن از تمام مباحث مطرح شده در فصل هاى گذشته نتيجه گيرى شده است.سعى نويسنده بر آن بوده كه تحقيق را با غبار احساسات نيالايد و به دور از عواطف و احساسات، مطالب مندرج در حد توان به گونه تحقيقى و علمى بررسى و ساماندهى شود.

پيشگفتار - كليات

1. تعريف مسأله و بيان سؤال هاى اصلى تحقيق

بدون ترديد هر ملّتى و قومى از خود آداب و رسومى دارند كه در شادى ها و مصيبت ها و عزادارى ها، در روابط متقابل بين شان تبارز يافته است. و در بين آن ملت محترم و داراى ارزش است و پشتوانه اجتماعى - فرهنگى و مذهبى دارد.

هزاره ها به عنوان يكى از اقوام بزرگ ساكن در افغانستان از اين قاعده مستثنا نبوده و داراى آداب و رسومى مخصوص به خود است.

سؤال اصلى:

آداب و رسومى كه هزاره ها دارند مطابق با موازين اسلام است يا در تضاد با آن؟

سؤالات فرعى:

1. هزاره ها در شادى ها و جشن ها چه آداب و رسومى دارند؟

2. اين آداب با اسلام در تضاد است يا موافق؟

3. در عزادارى هاى هزاره ها چه آداب و رسومى وجود دارد؟

4. آيا اين آداب و رسوم از نظر اسلام مورد تأييد است؟

5. غير از عزادارى ها و جشن ها هزاره ها چه آداب و رسوم ديگرى دارند؟

6. اين رسوم از نظر اسلام مورد تأييد است؟

2. سابقه و ضرورت انجام تحقيق

تا جايى كه نگارنده تحقيق كرده اين بحث به صورت تحقيقى مجزا مورد كاوش قرار نگرفته است. جز دو سه اثر كه سابقه آن به دو دهه قبل بر مى گردد و آن هم تحت عنوان نقد و بررسى آداب و رسوم بحث نشده. فقط در ضمن مباحث تاريخى و فرهنگى هزاره ها مورد پژوهش قرار گرفته است. كسانى كه جسته و گريخته در ضمن مباحث مربوط به هزاره ها از آداب و رسوم آنان به صورت پراكنده بحث كرده اند، افراد ذيل را مى توان نام برد:

الف. حسن پولادى: وى كتابى دارد به نام «هزاره ها»، داراى 636 صفحه، اندازه رقعى. اين كتاب به وسيله على عالمى از انگليسى به فارسى برگردان شده است. سال 1380 در تهران به سعى ابراهيم شريعتى به چاپ سپرده شد. حدود سى صفحه پيرامون ازدواج، متعه، طلاق، عزادارى هاى هزاره ها، شادى هاى هزاره ها، روابط شخصى اعضاى خانواده به صورت پراكنده و مختصر بحث گرديده است.

ب. سيد عسكر موسوى: «هزاره هاى افغانستان» كتابى است كه به وسيله عسكر موسوى تحرير شده و آقاى اسدالله شفايى آن را به فارسى برگردان نموده و سال 1379 در تهران به وسيله انتشارات نقش سيمرغ به چاپ رسيد. در اين كتاب در مورد نژاد هزاره ها، سابقه تاريخى هزاره ها و روابط هزاره ها با حكومت و... مباحث جالب و خواندنى نوشته شده، ولى در مورد آداب و رسوم هزاره ها به صورت پراكنده و مختصر از خانواده در جامعه هزاره و ازدواج سخن به ميان آمده است.

پ. سيد محمد حسن فرهنگ نيز در كتاب «جامعه شناسى و مردم شناسى شيعيان افغانستان» به صورت گذرا از برخى آداب و رسوم هزاره ها مثل جمعه خوانى و... بحث كرده است. مباحث ايشان بيشتر برگرفته از كتاب انجينر عليداد لعلى، «سيرى در هزاره جات» است.

ت. عليداد لعلى: آقاى لعلى كتابى دارد به نام «سيرى در هزاره جات»، وى مباحث تاريخى، فرهنگى، سياسى و جغرافيايى هزاره ها را مورد كاوش قرار داده است; با اينكه بيشترين حجم اين كتاب مربوط به فرهنگ و آداب و رسوم هزاره ها است، ولى مباحث آن بسيار نامنظم و مختصر است. شادى ها و عزادارى هاى هزاره ها در سيرى در هزاره جات بحث گرديده، ولى بسيار مختصر و نامنظم.

كتاب ياد شده در سال 1372 به سعى مركز فرهنگى نويسندگان افغانستان و به وسيله صحافى احسانى به چاپ سپرده و نشر شد.

در برخى از شماره هاى فصلنامه در درى و هفته نامه حزب وحدت اسلامى افغانستان (چاپ قم) و ماهنامه حبل الله و برخى جرايد ديگر نيز به صورت اندك از آداب و رسوم هزاره ها بحث گرديده است.

تمام نويسندگان ياد شده كه كم و بيش از آداب و رسوم هزاره ها بحث كرده اند، هيچ گاه اين آداب و رسوم را عرضه به اسلام و مقايسه با آن نكرده اند كه آيا اين آداب مطابق دستور اسلام است؟ كارى كه ما در اين رساله انجام داده ايم، اولا آداب و رسوم هزاره ها را به فصل هاى مستقل تقسيم و تنظيم نموده ايم. ثانياً به صورت تفصيلى و تحليلى به آن پرداختيم. ثالثاً اين آداب و رسوم را از ديدگاه اسلام مورد تحليل و توجه قرار داديم، كارى كه در هيچ اثرى و كتابى، مربوط به هزاره ها، ديده نشده است.

فرهنگ و آداب و رسومى كه مورد نقد قرار نگيرد انتظار شكوفايى نبايد داشت. براى شكوفايى فرهنگ مردم مان نياز مبرم وجود دارد كه به صورت جدّى غربال شده و مورد نقادى قرار بگيرد.

3. فرضيه ها

از آنجايى كه هزاره پيوند عميق با اسلام و تشيع دارد رويكرد غالب آداب و رسوم آنان سنّتى - مذهبى است. به نظر مى آيد كه اغلب آداب و رسوم اين مردم ريشه در عنعنات سنّتى - مذهبى داشته و با تكيه به عرصه هاى معارف اسلامى تبارز يافته و به تناسب شرايط اجتماعى به مرور زمان به وجود آمده است.

4. هدفها

در افغانستان تشيع با هزاره هم زاد است از تشيع هزاره متبادر است و از هزاره تشيع، گرچه اقوامى ديگر نيز مستبصر به مذهب تشيع اند مثل بلوچ ها، خليلى ها و ... تشيع در افغانستان و خارج از آن با ديد اقليت نگاه مى شود. طبعاً آداب و رسوم آن مورد توجّه نبوده است چه بسا نگاه بد بينانه به آن باشد.

سعى خواهد شد به دور از تعصب هاى نژادى - قومى به عنوان يك مسلمان با نگاه تحقيقى آداب و رسوم اين مردم را معرفى كنم و با رويكرد اسلامى آن را مورد نقد و باز بينى قرار دهم. و سهمى در پويايى اجتماعى و فرهنگى اين كتله قومى در افغانستان داشته باشم.

5. جنبه جديد بودن و نوآورى تحقيق

طرح اين بحث به عنوان نقد آداب و رسوم هزاره ها از ديدگاه اسلام، طرح جديد است. مطالعات كه در اين مورد انجام شده، نشان مى دهد كه نگاه به آداب هزاره ها با اين رويكرد كاملا جديد و بى سابقه مى نمايد.

هر چند كه در دو دهه اخير جسته و گريخته سخن از آداب هزاره ها به ميان آمده، ولى با اين رويكرد نبوده است. هيچ گاه اين آداب با معارف اسلام مقايسه نگرديده است، امّا در اين وجيزه آداب و رسوم هزاره ها در مقايسه با اسلام مورد بررسى قرار داده شده است و اين موضوع كارى است كاملا جديد و نو و بى سابقه.

6. روش تحقيق و روش گرد آورى اطلاعات

روش تحقيق توصيفى و تحليلى مى باشد. روش گردآورى اطلاعات به دو گونه صورت مى گيرد:

1. كتابخانه اى: از كتابها و مجلات و روزنامه ها و هفته نامه ها و فصل نامه هايى كه ارتباط به موضوع دارد استفاده مى شود.

2. ميدانى: سعى مى گردد با هزاره هاى مهاجرى كه در ايران و در نقاط مختلف افغانستان زندگى مى كرده اند و اكنون در جمهورى اسلامى ايران مهاجرند، مصاحبه شود و از نظرات خِبرگان در آداب و رسوم هزاره ها بهره خواهم برد.

7. ساماندهى تحقيق

اين رساله در يك پيشگفتار و پنج فصل ساماندهى گرديده است. در پيشگفتار، كليات رساله آمده است. فصل اول اختصاص به مفاهيم كليدى رساله داشته، مفاهيمى چون: فرهنگ، نقد و بررسى آداب و رسوم، معيارهاى نقد، مثل ارزش هاى دينى، عقل و تجربه زندگى، تحقيق گرديده.

در فصل دوم، هزاره به صورت مفصّل معرفى شده است. مباحث مربوط به آنان در حد توان بررسى گرديده، به طورى كه با خواندن اين فصل، خواننده آشنايى درست به مفهوم لفظ هزاره و پيشنه آن، نژاد هزاره ها، سرزمين هزاره ها، جمعيت هزاره ها، زبان هزاره ها، مذهب هزاره ها و رابطه هزاره ها با حكومت پيدا مى كند.

در فصل سوم از جشن ها و شادى هاى هزاره ها بحث گرديده است و مورد بررسى از ديدگاه اسلام قرار گرفته. هزاره ها علاوه بر جشن ها، عزادارى هاى مذهبى و مرگ و مير دارند، كه به مرور زمان به وجود آمده است و هنگام برپايى آن، آداب و رسومى دارند، اين موضوع در فصل چهارم بررسى شده است.

آداب و رسوم هزاره ها در غير شادى ها و جشن ها و عزادارى ها و مرگ و مير بستگان، مثل ازدواج، طلاق، نحوه خورش غذا، نحوه پوشش جامه، نحوه احوالپرسى، پير و مريد و... در فصل پنجم مورد تحقيق قرار گرفته است و درستى و نادرستى آن آداب از ديدگاه اسلام بررسى گريده. پس از آن به نتيجه گيرى رساله پرداخته شده است.

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید