طراحی سایت
جمعه 31 سنبله 1396.
امروز
الجمعة 2 محرم 1439.
برابر با
Sep 22 2017.
و

فصلنامه روزگار

ورود به سایت

شفقنا افغانستان-یکی از عجایب تاریخی بامیان شهرک چهل‎برج است. نامهایی مانند چهل‎ستون، چهل‎دختران، چهل‏زینه، چهل‎بُوری، چهل‎چشمه، چهل حدیث، چهل‎برج و… در تاریخ فرهنگی و سیاسی مردم ما جایگاه خاصی دارد.

قلعه تاریخی چهل‎برج همانند شهر ضحاک و نریمان و بربر از شهرهای نظامی و سلطنتی نیاکان مردم بامیان است. چهل‎برج در حدود هفتاد و پنج کیلومتری شمال غرب مرکز ولسوالی يكه اُولنگ بامیان واقع است. این قلعۀ نظامی و برج های نگهبانی آن در سه حلقه زنجیری در گِردگِرد تپه‎ی به ارتفاع 120 متر و با معماری بسیار پیچیده ساخته شده است. تهداب آن از سنگ و بخش بالاى آن از خشت خام ساخته شده و بَهر یا ضخامت دیوارهای آن حدود سه متر است. این ساختمانِ بسیار محکم و پولادین با برج و بارو و کوشک های زیبا و استوارش پس از تحمل قرنها هنوز هم در مقابل کوه های سر به فلک کشیدة “بابا” خود نمایی می‏کند و عوامل طبیعی مانند باد، باران، برفهای سنگین اقلیم بامیان، زلزله و دست درازی‎های انسانها نتوانسته است آن را به کلی محو و نابود کند. 
گفته می‎شود که این شهر سلطنتی در گذشته دارای صد برج تا سه صد برج بوده است؛ اما هم اکنون خرابة سی و چهار برج آن [و به گفته حاج کاظم یزدانی شصت برج آن] با بلندی‎های مختلف باقی مانده که متأسفانه در حال از بین رفتن است و برخی با همان نقش و نگارهای اولیۀ خود مانند نقش انسان و مار و… دیده می‏شود. 
داخل برج ها و ساختمان ها با پوششی از مواد سینگِلی آن هم در سه لایه به طور بسیار ماهرانه پلستر شده است و در سقف برخی از ساختمان های که سالم مانده، نقاشی های بسیار ظریف و زیبایی به رنگ های مختلف دیده شد که متأسفانه قسمت های زیادی از آن توسط غارت گران آثار عتیقه به یغما رفته است. 
باستان شناسان چنین برداشت دارند که بنای چهل برج به دورۀ پیش از اسلام بر میگردد. ساختمان آن همانند قلعه ضحاک است؛ اما جدید تر از شهر بربر به نظر می‎خورد. این قلعه از نظر معماری و نقاشی‏ها شباهت به معماری دوران اسلامی ندارد. در سقف و بغل دیوار اتاق‎ها تصاویر بسیار زیبا و دلنشین به رنگ سرخ نقاشی شده است که زنان کمر باریک و در حال رقص پیاله‏ هایی در دست دارند و به کسی نشسته بر تخت، تعارف می‏کنند. در یکی از این اتاق‏ها، تصویر مردی دیده می‏شود، که احتمالاً او پادشاهی مقتدری بوده است، چند مردی اطراف او ایستاده اند و رقاصه ها پیش رویش در حال رقص اند. در قسمت دو بازوی این مرد دو مار کوچک و زیبا طوری رسم شده است که گویا این مارها از شانه‎های وی روئیده اند. نام این مرد و تصاویر دیگر معلوم نیست؛ اما مردم می‎گویند که این تصویر مربوط به ضحاک ماردوش است. 
به نظر میرسد که قلعه چهل برج بامیان همان باشد که در منابع تاریخی به نام قلعه فیروز فرزند کبک پادشاه زابلستان یاد شده است.
استدیوم چهل‎برج 
در ضلع جنوب غربی قلعه، یک استدیوم وسیع به طول 242 متر و به مساحت شش جریب ساخته بودند که توسط دیوارهای سنگی ضخیم به عرض 180 سانتی متر و ارتفاع 3 متر احاطه شده که متأسفانه 80% دیوارها از بین رفته است. به احتمال زیاد این میدان برای برگزارى جشن و رژه سربازان، رقابت هاى ورزشى و رزمى و يا تمرينات نظامى بوده است.
آبدزدک یا حوض آب چهل‎برج 
حاجی کاظم یزدانی گوید: “در اواخر سال 1384 ش با چند نفر از دوستان از چهل‏ برج دیدن کردیم. اصل قلعه در سه دایره ساخته شده، ازدایره دوم آن یک راه پنهانی زیر زمینی تا ته دره کنده شده و سرانجام به یک حوض آب رسیده است که به گمان نزدیک به یقین، آب آشامیدنی ساکنان قلعه در هنگام اضطرار از طریق همین حوض تامین می‏شده است. راه آبدزدک چهل برج درست مانند راه آبدزدک شهر ضحاک به صورت زینه زینه ساخته، شده و بعضی از زینه ها خراب شده و بسیار لغزنده اند. کف حوض از سنگ های مرمر سفید فرش شده و منبع حوض شاید به چشمه ای در زیر کوه پیوسته است و رفت و برگشت آن حدود 40 دقیقه طول می کشد. علاوه بر این حوض مخفی، یک جوی آب توسط سنگ تراشان ماهر از یک دره فرعی از بغل صخره به داخل شهر چهل برج کنده شده که آب را تا کمر کش تپه و نزدیک دیواره جنوبی قعله می‏رسانده و احتمالا اهالی در مواقع عادی از این جوی استفاده می‏کرده اند.” 
این جوی به نام جوی فرهاد و شیرین، معروف است.

نویسنده: فاضل کیانی

 

14680584_559171124273404_336633303561597139_nf

14716149_559170880940095_8368353634391310051_nتصویر14716318_559170897606760_727490717693855079_nh14717118_559171024273414_4468700399365560488_nh14718610_559171074273409_2443360835000641072_nh14720381_559170904273426_8075876077149415631_nh14732185_559171017606748_8796378381239415173_nh14732297_559170980940085_4413148044850083917_nh14732348_559171077606742_4762541046324886909_nhtt