Home

 سايتهاي افغانستان

مجلات ‌افغانستان

كتابهاي الكترونيكي

سايت‌هاي حقوقي

سالن انديشه

دانشگاه‌هاي جهان

مقالات

مجلات‌فلسفي ‌وحقوقي

سايت خوشنويسان


فصلنامه روزگار


اين نشريه الكترونيكي افتخار دارد كه، پذيراي مهمانان ارجمند، فرهيخته و انديشمندي باشد، كه هميشه تاريخ، دغدغه خود سازي، ديگرسازي و كشورسازي دارند؛ و در پي آن هستند كه راهكارهاي مفيد وارزشمند ارايه دهند.

اين شبكه از كليه آثار پژوهشي و هنري؛ مقالات، پايان‌نامه‌ها، داستان، لطيفه، نقاشي، خوشنويسي و... استقبال مي‌كند، لذا مراجعه‌كنندگان محترم در صورتي كه مايل باشند مي‌توانند آثار خود را براي انتشار در اين شبكه به آدرس الكترونيكي شبكه بفرستند.

Englsh

General Embassies of Afghanistan

MINISTRY OFAFFAIR OF AFGHANISTAN FOREIGN

Islamic Republic of Afghanistan

Ministry of Justice of Afghanistan

 FOREIGN AFFAIR OF AFGHANISTAN

History of Afghanistan

بيرق هاي افغانستان

Archives

Interviews

موافقتنامه بن درموردافغانستان

ليست احزاب سياسي افغانستان

در باره ما

منظر ارتباطات علمي و فرهنگي شما هستيم

hya202@yahoo.com

daikondi@hotmail.com

لينك وبلاگها وسايتها:

ماهنامه قلم

آژانس خبرى پژواك

سایت گشایش
غرجستان
عصر انديشه
فلسفه و سياست

فضاي دموكراسي
انجمن‌جوانان‌افغانستان

اخبار دایکندی
نويد فردا
حقوق و قوانين افغانستان
صبح بخير افغانستان
نگاه نو، ناظر حسين زكي
دانشجويان دايكندي
دنياي تفكر
كاتب هزاره
سايت مطبوعات افغانستان
سايت آرمان
مطالعات افغانستان
 

سايت‌هاي حقوقي

 سايتهاي افغانستان

دانشگاه‌هاي جهان

اين شبكه از همه آثار و مطالب مفيد، جالب و خواندني مراجعه كننگان عزيز استقبال مي كند. اداره شبكه

 

 استعمار در خلیج فارس

غلام سخی جوادی

مقدمه: خلیج فارس یکی از مهم­ترین آب راههای جهان و از زیباترین، جذاب ترین و دل­انگیزترین مناطق آسیا و بویژه خاورمیانه میباشد. خلیج فارس بعنوان مهم­ترین و اساسی ترین منبع اقتصادی و سرچشمه اصلی رفاه و آسایش میلیونها انسان و چندین کشور مهم منطقه شناخته شده است، بخصوص بعد از کشف و استخراج و فروش نفت، چندین کشور از نظر اقتصادی وحیات اجتماعی و... فقط وابسته به این طلای سیاه گردیده و... شاید وجود همین منابع و ثروتهای خدادی، منابع سرشار دریایی و موقعیت استراتژیک خلیج فارس باعث شده که در طول تاریخ ابرقدرتها و کشور های امپریالیستی و استعماری فرا منطقه و قدرتهای منطقه چشم طمع به این آب راه تاریخی وبی نظیر دوخته و همواره برای کشورهای ساحل خلیج فارس سختیها و دشواریهایی را خلق نمایند.والبته دراین عصروزمانه نیز، بخاطروجود ثروت طبیعی، مسأله امنیت خلیج فارس از مهم ترین مباحث دانشمندان و اندیشمندان مسائل سیاسی عصر اتم گردیده است.

پرسش اصلی

چرا خلیج فارس مورد هجوم قدرتهای جهانی قرار گرفت؟

سئوال­های فرعی

ازچه زمانی هجوم قدرتهای استعماری در خلیج فارس آغاز و چگونه تداوم یافت؟

علل سلطه و کامیابی قدرتهای استعماری وامپریالیستی در خلیج فارس چه بوده اند؟

آثار و پیامدهای حضور استعمار در خلیج فارس از چه قرار بوده است؟

با توجه به اینکه تاریخ نشان داده که کشور های امپریالیستی واستعماری تنها هدف اقتصادی در کشورهای دیگر را تعقیب نمی کرده اند و بلکه استعمارگران اهداف فرا اقتصادی،چون ایدئولوژیکی، اقتصادی، نظامی، مذهبی، فرهنگی و سیاسی و... را همواره دنبال میکرده اند و در واقع بعضی از کشور های استعمارگر نوعی ماجراجویی، در سطح جهان را در سر داشته اند و به همین دلایل است که در صفحات تاریخ معاصر به انواع استعمار چون استعمار نظامی و ایدئولوژی (روسی)، استعمار فرهنگی(فرانسوی) استعمار اقتصادی و دریایی انگلستان، استعمار سیاسی و نظامی(آمریکا)و ... برمی خوریم وهمانطوری که یادآور شدیم هر کدام نمونه های تاریخی دارد که از موضوع بحث ما خارج ا ست اما با توجه به انواع استعمار در جهان، پرسش اصلی اینست که انگیزه اصلی هجوم استعمار به خلیج فارس چه بوده است؟ اقتصادی؟، فرهنگی؟، ایدئولوژیکی؟، نظامی و جاه طلبی؟، سیاسی و پرستیژ خواهی؟، نمایش قدرت ؟و یا اقناع مردم خود یعنی در پاسخ به روحیه ناسیونالیستی داخلی و افزایش غرور ملی به سوی خلیج فارس لشکر می کشیدند و...؟ دریک کلام،تمامی این احتمالات قابل پیشبینی و قابل تحلیل و تفسیر است ولی بخاطردادن پاسخ تفصیلی و اساسی به پرسش اصلی و... به ناچاربایک تعریف محدود از خلیج فارس بحث را آغاز میکنیم و آنگاه سیر تاریخی حضور استعمار در خلیج فارس را موردبحث و بررسی قرار می دهیم:

اهمیت تعریف خلیج فارس

این اصطلاح مرکب از دو واژه (خلیج وفارس) میبا شدکه هر کدام برای خود تعریف جداگانه می طلبد و بخصوصو واژه« فارس» که نماد هویت یک ملت باسابقه تاریخی کهن وبلکه نماد فرهنگ وتمدن جذاب تمام منطقه فلات ایران است ودرحال حاضر کشوربزرگ جمهوری اسلامی یکطرف خلیج فارس( سواحل شمالی) را در اختیار دارد ومتاسفانه، امروزه بعضی از کشورهای استعماری ازجمله انگلستان سیاست فارسی زدایی را(یعنی تضعیف فرهنگ وتمدن فلات ایران وبویژه زبان فارسی رابعنوان زبان دوم جهان اسلام) درکشورهای ایران ، افغانستان تاجیگستان وجاهای دیگر با شدت تعقیب و دنبال می کند و لذا حفظ واژه «فارس»درخلیج به عنوان میراث مشترک برای تمام فارسی زبانهای جهان جنبه ی هویتی داشته وحفظ وپاسداری آن فوق العاده اهمیت دارد.

تعریف خلیج

خلیج به منطقه ای آبی اطلاق می شود که معمولاً دارای دهنه و یا تنگه میباشد و به دریای آزاد بین المللی راه دارد و بر خلاف دریاچه ها که به دریای آزاد بین المللی راه ندارند.البته به خلیج ها دریای نیمه بسته نیز گفته می شود. واماتعریف و توصیف جغرافیایی خلیج فارس به قرارزیر است:خلیج فارس در امتداد دریای عمان و دریای شبه جزیره عربستان و ایران قرار دارد. مساحت آن 233000 کیلومتر مربع است که از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد و از غرب به دلتای رودخانه اروند رود، حاصل پیوند دو رود خانة دجله و فرات،کارون ختم می شود. کشور های ایران، عمان، عراق، عربستان، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در مجاورت خلیج فارس قرار دارند (میر قاسم مؤمنی، 7:1384)

تعریف فارس یا پارس و جنجالهای استعماری

تعریف پارسی یافارسی را از فرهنگ عمید نقل میکنیم و آنگاه ا زاطلاق واژه فارس براین خلیج و البته از ریشه های تاریخی پارسی منسوب به پارس نیز سخن میگویم. بهرصورت،فرهنگ عمید میگوید: پارسی منسوب به پارس، اهل پارس، از مردم پارس، فارسی، زبان مردم ایران.

پارسی باستان: یا فرس قدیم، یا فارسی هخامنشی. یکی از لهجه های قدیم... است، این لهجه با لهجه اوستایی و زبان سانسکریت از یک ریشه بوده است پارسی میانه، زبان پهلوی که در زمان اشکانیان و ساسانیان متداول بود.پارسی دری زبان مردم ایران دردوره اسلامی.

پارسی ها: قومی آریایی نژاد بوده که در زمان قدیم در پارس و عیلام سکنی اختیار کرده و مرکب از چند قبیله برزگر و چند قبیله صحرانشین بودندو هخامنشیان که طایفه ای از قوم پارس بودند بطرف عیلام رفته و جای پادشاهان بومی آنجارا گرفتندوشوش را پایتخت خود ساختند وسلسله هخامنشی را تشکیل دادند.(فرهنگ عمید)

گفتنی است که استعمار انگلیس زبان جذاب فارسی را درسرزمین هند وپاکستان و... نابود نمودو اینک، زبان فارسی، زبان رسمی خراسان بزرگ ( افغانستان) درطول تاریخ حد اقل دوهزارساله، مورد هدف قرارگرفته وبلکه استعمار انگلیس در این دوصدوپنجاه(دویست وپنجاه) سال اخیر در صدد نابودی زبان فارسی در خراسان بزرگ برآمدو همانطوری که اطلاق واژه« افغانستان» ،را بر این سرزمین«خراسان» تحمیل نمود،درحالی که این نام(خراسان) تا150سال پیش برکشورافغانستان اطلاق می شد(عبدالحی بنقل ازنامی،1387):8) حالا هم در صدد حذف واژه« فارس» از خلیج همیشه فارس،واطلاق واژ«عرب» برخلیج پارس،برآمده است.

بهرحال، بحث بر سر نام خلیج فارس از دوره استعمار و رقابت قدرتهای استعماری در این منقطه حساس از جهان مطرح شده است. و حالا هم بر سر آن جنجالهای مختلفی به راه افتاده است. اما تاریخ می گوید:در طول تاریخ همواره خلیج فارس هویت و نام خویش را حفظ نموده است و نویسندگان، تاریخدانان، جغرافیدانان و نقشه برداران مشهور جهان از این منطقه جغرافیایی با نام خلیج فارس یاد کرده است. (نیک ضمیر، حجتی، :138216)

خلیج فارس در اسناد تاریخی

نخستین بار یونانیها بودند که خلیج فارس را (پرسیوکوس سینوس) یا سینوس پرسیکوس که همان خلیج فارس است، نامیدند و... چنانکه یونانیان بودند که برای نخستین بار سرزمین ایران را پارسه و یا پرسپولیس یعنی شهر یا کشور پارسیان نامیدند. (مؤمنی،8:1384 ) و در زمان سلطنت داریوش، فرمانروای مقتدر هخامنشی، خلیج فارس در مرکز توجه ایرانیان قرار گرفت و ایرانیان برای تصرف مصر، هندوستان و کشور های دیگر توجه خاصی به دریانوردی داشتند. حکمرانی ایرانیان بر خلیج فارس در طول تاریخ با فراز و نشیبهای بسیار ادامه یافت.

نیروی دریایی ایران بعد از اسلام نیز قوی ترین نیروی منطقه باقی ماند بطوری که در زمان آل بویه و همچنین غزنویان و سلجوقیان خلیج فارس و اقیانوس هند تحت تسلط نیروهای ایرانی قرار داشت.» (فیروزه میر رضوی و احمدی، 5:1383 )

چرا خلیج فارس مورد هجوم استعمارگران قرار گرفت؟

همانطوری که درمقدمه گفتیم :شاید اکثریت اندیشمندان تصور کنند که امپریالیسم و استعمار در مناطق مختلف جهان یا خلیج فارس فقط انگیزه مادی و اقتصادی داشته و دارند ولی حقیقت غیر از این است، زیرا در طول تاریخ، مهاجمان واستعمارگران انگیزه های اکتشافی، فرهنگی،ایدئولوژیکی، مادی، نظامی و سیاسی و ... داشته و دارند و بسیاری از کشور های مثل آمریکا که منافع ملی خود را جهانی تعریف کرده، برای خود حقوق و تکالیف جهانی و بین المللی نیز تعریف می کند.به عبارت دیگر، همانطوری که مسلمانان انقلابی معاصر برای خود وظایف و تکالیف جهانی قائل میباشند،بعضی ازکشورهای قدرتمند نیزبرای خود، اهداف فرهنگی ،ایدئولوژیکی وآموزشی درسطح جهان قایلند.

بنابراین، علل تهاجم قدرتهای بزرگ در خلیج فارس طبق قانون نظم نوین جهانی و بنا به افتضائات زمان و پیشرفت علم، دانش، صنعت وتکنولوژی و... اجتناب ناپذیر شده است و به این جهت ما علل هجوم استعمار رادرخلیج فارس مورد تحلیل و بررسی قرار می دهیم.

الف) استعمار و مراکز تمدنهای بشری

از بعضی از نظریه پردازان روابط بین الملل شنیده می شود که البته گمانه زنی کرده و می گویند علت اصلی حمله آمریکا به عراق و یا ناتو به افغانستان بخاطر سابقه تمدنی این کشور ها بوده است و شاید منظور اینست که عراق اولین مرکز تمدن بشری بوده چنانچه بعضی می نویسند:انسان اززمانهای بسیاردورکه درحساب تاریخ نمی گنجد،درسرزمین های بین النهرین می زیسته است.یعنی مناطقی که میان دو رودخانه دجله فرات درعراق امروزی قراردارد.تمدن های ابتدایی مبتنی برکشاورزی و...ظهورکرده اند.(رجائی،21:1385) ویا آقای پیرویان بین النهرین را، اولین مرکز پیدایش تشکلهای بشری واولین جلوه تمدنی د انسته می نویسد:سپس این تشکلها به اولین دولت شهرهای تاریخ تبدیل شدواولین جلوه های تمدن بشری از آنجا تاریک باستان رامنور ساخت و...(پیرویان،7:1381)

بنابر این،شاید بهمین خاطر اینجا را آمریکا تصرف کرده است یعنی عراق اولین مرکز تمدن بشری وخراسان (افغانستان) طبق گفته مرحوم غبار سومین مرکز تمدن بشری و... در اختیار ناتو وجهان غرب قرار گرفت.

بنابراین، اگر این گمانه زنی صحیح باشد، خلیج فارس از مراکز مهم تمدنهای بشری بوده و باید مورد توجه کشورهای امپریالیستی قرار می گرفت. این منطقه مهم زادگاه اسلام نیزبشمارمی رود زیرا اسلام درکشور ساحلی آن(عربستان)ظهوروجهان را زیروزبرنمود و بعلاوه به شهادت تاریخ: «خلیج فارس مرکز ظهور نخستین تمدنها و خاستگاه پیامبران عظیم الشأن بوده و تمدنهای درخشان اقوام بسیاری از این نقطه به سایر نقاط جهان راه یافته است که مهم­ترین آنها آکادی ها، ایلامی ها، سومری ها، کلدانی ها، آشوری ها، بابلی ها، مصری ها، کنتانی ها و فنیقی­ها بوده اند. ایرانیان نیز تمدن عظیم خود را در این منطقه بنا نهادندو... » (میر رضوی و احمدی،4:1383)

ب) تجارت و بازرگانی کشور های ساحل خلیج فارس

یکی ازاهداف مهم استعمار تصرف مناطق حساس تجاری وبازرگانی درمناطق جهان بوده است والبته باید متذکرشویم که مسأله بازرگانی و تجارت در کشور های ساحلی خلیج فارس بدلایل جغرافیای ووجود تولیدات کشاورزی و... متفاوت بوده وهستند. به این ترتیب،ما سابقه تجارت وبازرگانی وموقعیت آن را در کشور های ساحلی خلیج فارس به بحث می گیریم:

در این باره آقای مجتهد زاده می نویسد: «موقعیت جغرافیایی، از سوی دیگر خلیج فارس را به کانون دنیای کهن کشاند، بدانجا که راه های بزرگ بازرگانی دنیای کهن از نزدیک این دریا می گذشت.همین عامل موقعیت است که اهمیت فراوان منطقه را در ازای تاریخ سبب شده است.»(مجتهد زاده، 20:1379 )درهرصورت،این مقطع ازتاریخ ایجاب می کند که ماموقعیتهای کشورهای خلیج فارس را بطورجداگانه به بررسی بگیریم:

عربستان: بعضی از کشور های ساحلی خلیج فارس در گذشته ها از اهمیت کشاورزی برخوردار نبوده است. به همین دلیل کشور های استعماری اروپایی و قدرتهای منطقه خلیج فارس نیز به آنجا توجه نداشتند چنانچه می نویسد: به علت ویژگیهای طبیعی، در طول تاریخ هیچ کشور اروپایی منافعی را در اشغال و تصرف شبه جزیره عربستان احساس نکرد.

به علت وضعیت بدوی و وضعیت اقتصادی این مناطق، هیچ قدرت اروپایی، هزینه های اشغال این سرزمین را به صرفه نمی دانست. حتی دولتهای عثمانی و مصر (دوران محمد علی پاشا) لشکر کشی به این منطقه را امری دشوار می دانستند که از روی ناچاری و برای سرکوبی یاغیان به آن مبادرت می ورزیدند.» (امامی، 12:1380)

بنابراین، کشور های ساحلی خلیج فارس ازجمله کشور عربستان که درگذشته از اقتصاد کشاورزی و صنعتی مناسب برخوردار نبوده است، ازروی ناچاری به تجارت و بازرگانی رو می آورده است و در تاریخ اسلام و قبل از اسلام هم آمده است که مردم مکه بسوی شام و یمن تجارت داشته اند. آقای امامی می نویسد : « با توجه به مشکلات اقتصادی و کمبود تولیدات کشاورزی و دامداری، بخشی از جمعیت شبه جزیره عربستان جذب تجارت شدند که این امر تا به امروز که نفت در مناطق مختلف آن کشف شده و در آمد های کلانی نصیب مردم نموده است و ...» (امامی،12:1380) ادامه داردوالبته بازرگانان عرب قبل از اسلام کالاهای خود را ازمکه به سوی دمشق و نقاط مختلف ساحلی شرقی مدیترانه می فرستادند بطور مثال تجارت «کندر» توسط آنان از رونق خوبی برخوردار بود وهمچنین به سوی یمن و...

ایران: ایران دوره باستان وهمچنین بعد ازاسلام دردوره های بنی عبا س، آل بویه،غزنویان وسلجوقیان و... به عنوان کشورحاکم درخلیج فارس ازنظرتجارت، اقتصاد وبطورکلی فرهنگ وتمدن موردتوجه قرارداشته ولذا تاریخ میگوید:«قبل از ورود گسترده اروپاییان به منطقه تجارت خلیج فارس و شبه جزیره عرب بیشتر با بنادر عمده در ایران و مصر و عثمانی (شامل استانبول و بنادر سوریه) صورت می گرفت و... » (امامی،139:1380)

کویت: بعد از اینکه تجارت و بازرگانی در سطح جهان رشد و رونق پیدا کرد، طبیعی بود که خلیج فارس بعنوان منطقه مهم تحت تأثیر قرار گرد ولی در میان کشور های ساحلی خلیج فارس کویت موقعیت ویژه پیدا کرد. و در سال1890 کویت به مرکز سنتی پر رونق دریانوردی و تجارت اعراب تبدیل گردید.

«کویت بصورت بندر اصلی برای ورود کالاهای جهان خارج به عربستان مرکزی بود. کاروانهای بزرگ و موقعیت تجاری کویت در اوایل قرن بیستم بقدری افزایش یافت که بصورت مرکز مبادلات اسلحه مورد توجه قدرتهای بزرگ جهانی قرار گرفت و...» (امامی،4:1380)

بنابراین،به شهادت تاریخ، کویت بتدریج مورد توجه کشور های بریتانیا، آلمان و عثمانی قرار گرفت و البته عثمانی به عنوان حکومت مرکزی کویت شناخته می شده وحاکم کویت سیاست دوگانه بازی میکرده وازسویی، نسبت به سلطان عثمانی اظهار وفاداری می کرده وازجانب دیگربا انگلیس وارد تعامل می شده.وبخاطروجود دوستی آلمان وعثمانی کشور آلمان قبل از جنگ جهانی اول می خواسته که راه آهن برلین ـ بغداد تا کویت را امتداد دهد و... خلاصه اینکه فعالیت مستقیم جهان غرب در کویت بیش از پیش توسعه پیدا کرد. به این ترتیب طبق نوشته آقای امامی:« از آغاز سال 1896 .... امیر نشین کویت بوسیله اتحاد با یک قدرت فائقه دریایی اروپایی یعنی انگلستان بنحوی علاقه خود را به حفظ موقعیت بندری تجاری کویت نشان داد.»

ج )موقعیت جغرافیای خلیج فارس

یکی ازعوامل بسیار مهم که باعث شده تا کشور های استعماری و قدرتهای مهم جهانی واردمحوطه خلیج فارس شوند، همین موقعیت مهم و حیاتی جغرافیای خلیج فارس بوده است. آقای مجتهد زاده در این باره سخنی دارد که مضمون کلام اشان اینست: «عامل دیگر که موقعیت این منطقه را، به عنوان یک منطقه ژئو پولتیک ویژه قوام بیشتری داده است، اهمیت استراتژیک آن است در دید قدرتهای فرامنطقه ای رقیب، از قرن پانزدهم میلادی. پرتغالی ها، هلندی ها، فرانسوی ها، انگلسی ها و روس ها هر یک دریافتند که چیرگی بر این منطقه نقش حساسی در پیروزی سیاستهای استعماری آنان در خاورمیانه خواهد داشت.

با شکست فرانسویان در جنگهای ناپلئون، بریتانیی ها، روس ها، ایرانیان، عثمانیان و وهابیان رقیبان اصلی در منطقه شدند.» (مجتهد زاده، 20:1379 )

د)تنگه هرمز

یکی ازمهم ترین وحساس ترین نقطه در مناطق خلیج فارس که اهمیت این مناطق را چند برابر کرده همین تنگه «هرمز»است زیرا این تنگه ازنظر دفاعی واقتصادی فوق العاده اهمیت دارد امروزه هر کشوری که براین تنگه ویا تنگه های دیگردر جهان مسلط باشد ،ازنظر سیاسی وتجاری و...سخن برای گفتن دارد چنانچه امریکا درحدود 15 تنگه از تنگه های جهان رادر اختیاردارد و به همین خاطر است که دربرابر قدرتهای دیگر از موقعیت برتر برخوردار است ودرواقع امریکا، شوروی سابق را شکست داد چون شوروی بر هیچ کدام از این تنگه ها نتوانست تسلط پیدا کند.به این ترتیب علت تهاجم قدرت های بزرگ به خلیج فارس به خودی خود آشکار می گردد.

ه) نفت وموقعیت ژئوپولتیک ایران

کشف نفت برای مردم ایران ،کشف شمشیر دولبه ای بودکه اگر درست استفاده می شد،می توانست موقعیت ایران را به عنوان قدرت اول منطقه وحتی درآسیا بالا ببرد اما دخالت دو استعمار ازشرق وغرب بخاطر نفت ،مصبیتها ورنجهای بزرگی را برای مردم ایران به ارمغان آورد. زیرا، هرگاه، ازسوی زمامداران ضعیف النفس ایران، یک امتیاز به استعمار انگلیس داده می شد ،استعمار روس نیز سهم خودرامی طلبید .

«درهرحال، در اواخر قرن بیستم کشف و استخراج نفت در ایران 1908 (م) بر اهمیت این منطقه افزود. پس از جنگ جهانی اول و با انقراض امپراتوریهای چون آلمان، اتریش و عثمانی، انگلستان از شرّ رقبای مستعمراتی خود آسوده شد و در نتیجه بر موقعیت این کشور در خلیج فارس نسبت به دوران قبل از جنگ افزوده شد.

با شروع جنگ جهانی دوم در سال 1939بار دیگر اهمیت استراتژیک خلیج فارس در بُرد گروههای متخاصم آشکار شد. در این جنگ کمکهای متفقین به شوروی سابق از طریق خلیج فارس و ایران روانه شد و این کمک ها یکی از علل عمده پیروزی متفقین در جنگ جهانی دوم.بود. بعد از جنگ جهانی دوم و تحولات شگرف سیاسی بعد از آن، اوضاع خلیج فارس نیز دگرگون شد. (میررضوی و احمدی،15:1383 )

از چه زمانی هجوم استعمار غربی در خليج فارس آغاز شد؟

ازتاریخ چنین استفاده می شود که اعراب پیش از ظهور اسلام وقبل از تصرف ایران بدست سپاه اسلام،تسلطی بر خلیج فارس نداشته اند.واین نشان می دهد که ایرانیان همواره درخلیج فارس بازیگر اصلی بوده اند..زیرا، تسلط اعراب بر سراسر سواحل خلیج فارس با تسلط برسرزمین ایران ممکن ومیسرگردیده است. و پس از آن، اعراب وبخصوص در دوران امویان و عباسیان برسراسر سواحل خلیج فارس تسلط یافته و بردامنه نفوذ وقدرت آنها افزوده شد.لذادرتاریخ می خوانیم:« با گذشت زمان و همزمان با تشکیل دولتهای ایران، اعراب از سواحل شمالی به سواحل جنوب خلیج رانده شدند.»

با گذشت زمان و تغییرات فراوان در قدرت های جهانی، این بار نوبت به اروپائیان رسید. در اواخر قرن پانزدهم م اروپا شاهد تحولات سرنوشت سازی بود. با پایان یافتن دوران قرون وسطی و آغاز دوره رنسانس، اروپائیان به کشفیات و اختراعات بزرگی دست یافتند. با گذشت زمان بر قدرت کشور های اروپایی افزوده شد و دولتهای مانند: پرتغال، اسپانیا، فرانسه و هلند به امپراتوریهای مستعمراتی تبدیل شدند و در پی آن، مناطق ثروتمند آن روزگار، از جمله چین، هندوستان و ایران توجه این دولتها را به خود جلب کردند.» (میر رضوی و احمدی، 14:1383)

ازسوی دیگر با قطع شدن راه ابریشم و جاده ادویه ،ازطریق خشکی، که سابقه درخشان درتاریخ دارد، اهمیت راههای دریای به منظور دستیابی به این مناطق را آشکار ساخت.« در این میان پرتغالی ها نخستین دولت های استعمارگر به شمار می رفتند و گروههای متعددی را به اقیانوس هند و منطقه خلیج فارس اعزام کردند. پرتغالی ها با اعزام نیرو به خلیج فارس، جزایر و شهر های این منطقه خلیج را اشغال کرده و مسقط و جزیرة هرمز را تصرف کردند. سلطة پرتغالی ها بر خلیج فارس در اواخر قرن شانزدهم م رو به انقراض رفت. در این سالها به فزونی گرفتن قدرت دولت عثمانی و تصرف بصره، بغداد و مصر، این دولت بر آن شد تا خلیج فارس را نیز تحت سیطرة خود در آورد، از همین رو، دست اندازی به سواحل و جزایر خلیج فارس را آغاز کرد. . (میر رضوی و احمدی، 15:1383)

از اوایل قرن هفدهم سایر قدرتهای استعماری نیز در خلیج فارس حضور یافتند که از آن جمله می توان از حضور انگلیسی ها در سال 1613 م و حضور هلندی ها در سال 1623 م به عنوان رقبای سر سخت پرتغال نام برد که عاقبت دست امپراتوری پرتغال را از خلیج فارس کوتاه کردند. در این سالها با به قدرت رسیدن شاه عباس، بار دیگر ایرانیان بر خلیج فارس تسلط یافتند .دراین باره محمود محمود می نویسد: شاه عباس کبیر برای اخراج پرتغالیها از خلیج فارس و جزایر آن با انگلیسی ها متحد شود و پس از اخراج آنها نه تنها به انگلیسی ها بلکه به تمام ملل اروپا اجازه می دهد که در خلیج فارس تجارت کنند.»( محمود محمود، 4:1367)

در زمان شاه عباس، جزایر و سواحل خلیج فارس از جمله جزایر هرمز و بحرین، رأس الخیمه و بندر گمبرون (بندر عباس) یکی پس از دیگری از دست پرتغالی ها خارج شدند. پس از به قدرت رسیدن هلند و انگلستان در خلیج فارس، این منطقه به صحنة رقابت میان این دو کشور تبدیل شد.

هلندیها در رقابت با انگلستان به موفقیت هایی در خلیج دست یافتند اما با افزایش نفوذ انگلستان به واسطه حضور پر قدرت کمپانی هند شرقی و عقد قرار داد با شیوخ و حکام منطقه، هلندی ها به تدریج پایگاه های خود را از دست دادند و در سال 1759 بطور کامل از خلیج فارس اخراج شدند. پس از وقوع انقلاب فرانسه و به قدرت رسیدن ناپلئون تمایلات توسعه طلبانه ناپلئون موجب شد تا فرانسوی ها بیش از گذشته در خلیج فارس فعال شوند.

فرانسوی ها برای نیل به اهداف خود نیروهای مخالف انگلستان را تقویت کردند، اما باشکست ناپلئون، فرانسوی ها نیز نفوذ و قدرت خود را در خلیج فارس از دست دادند. از سوی دیگر، به دنبال وقوع جنگهای هفت ساله بین انگلستان و فرانسه و شکست فرانسه در این جنگ (1756ـ1763) فرانسه از تمام ادعاهای خود درباره خلیج فارس و هندوستان صرف نظر کرد و اختیار تمامی آن ها را به کمپانی هند شرقی انگلستان واگذار کرد.

مجموعة این حوادث و اخراج تمام نیروهای استعماری از خلیج فارس به جز انگلستان، اهمیت خلیج فارس را برای انگلستان بیش از پیش آشکار کرد. با اشغال کامل هندوستان و متعاقب آن، وقوع انقلاب صنعتی در انگلستان، نفوذ و قدرت این کشور در خلیج فارس افزایش یافت.»(میر رضوی و احمدی،15:1373)

ازمدتها قبل استعمارپیر به دنبال فرصتی مناسب بود تا جای پایی محکم دراین منطقه پیداکندودراین راستا بااستعمارفرانسه مسابقه داد.ازاین روانگلیس یک قراداد دوستی باسلطان کویت درسال 1177ه.ق. منعقد کردواورا واداربه جنگ با فرانسویان نمودودر گام بعدی برای رسیدن به هدف،آتش اختلاف را بین شیوخ منطقه دامن زد.»(علی محمدی،101:1377)

در نیمه دوم قرن نوزدهم م انگلستان پس از تثبیت موقعیت خود در شیخ نشین های خلیج فارس، در صدد تضعیف دولت ایران و عثمانی بر آمد و با تحمیل جنگهای متعدد بین این دولتها و انتزاع سرزمینهای مختلف از آن ها توانست سلطه و نفوذ خود را بیش از گذشته در این دو کشور گسترش دهد. با آغاز جنگ جهانی اول از اهمیت خلیج فارس نزد کشور های استعماری به جز انگلستان کاسته شد.

برای این کشور آغاز جنگ نه تنها از ارزش آن کم نکرد بلکه به اهمیت آن نیز افزود. تا اوایل قرن بیستم، خلیج فارس یکی از راه های سریع ارتباطی با هندوستان و نیز یک منطقه امنیتی برای حفاظت از این مستعمره بود و از این رو، در سیاست خارجی انگلستان نقش به سزایی داشت. ( میر رضوی و احمدی، 16:1373)

علل اصلی و کاميابی استعمار گران در خليج فارس چه بوده اند؟

الف) ضعف ایران در دوره قاجار

پس از ورود فرماندهان استعمار انگلیس به خلیج فارس و ایجاد کنترل در این منطقه، آنان ازضعفها، سستیها،کاستیها وبلکه بی خبریهای زمامداران ایران دوره قاجار بهره گرفتتند و دامنه اقتدار خود را در جزیره ها و کرانه های جنوبی خلیج فارس گسترش دادند.

«ازآنجا که دولت ایران دراین زمان درگیر جنگ باروسیه بودونمی توانست براوضاع خلیج فارس تسلط یابد،کاپیتان بروس فرمانده ناوگان انگلیسی درجلیج فارس،درسال1198.ش.با حسنعلی میرزا،والی فارس،قراردادی را به این مضمون امضا کرد:تازمانی که دولت ایران توان حفظ امنیت درمنطقه خلیج فارس را ندارد،این کار به عهده دولت انگلیس باشد.به دنبال این قراداد،ناوگانی متشکل ازشش کشتی جنگی وسه هزار نیروی نظامی از بمبئ راهی منطقه شد.

فرمانده ناوگان،ژنرال«ویلیام گرانت کایر»ابتدا مقاومت«راس الخیمه»رابا کمک نیروی توپخانه شکست ،آنگاه دیگرمناطق رابه آسانی تصرف کرد.سپس بایکایک شیوخ خلیج فارس و...قرادادهایی را امضاکرد.و...(محمدی،102:1376) درحالیکه ازتاریخ استفاده می شود که روس وانگلیس درعین رقابت ، درتقسیم جهان وازجمله ایران،رفاقت و توافق داشته اند.

درهرصورت،استعمار انگلیس ازطرق مختلف(زور، زروتزویر) واز جمله ازطرق نظامی و سیاسی وارد عمل شد ودربخش سیاسی قراردادهای را به امضا رساند ،چنانچه درتاریخ می خوانیم: « این گسترش نفوذ از راه امضای یک سلسله قرار داد های تحت الحمایگی با شیوخ قبایل جنوبی خلیج فارس در سال 1830 تا 1890 که به گونه... تابع ایران بود، دایر بر عدم شناسایی رسمی این قرار دادهای تحت الحمایگی از سوی دولت ایران، سرزمین های جنوبی خلیج فارس به «امارات» تحت الحمایه بریتانیا تبدیل شد.» (مجتهد زاده، 99:1379)

ب) تاکتیکها و استراتژیهای استعمار

مهمترین تاکتیک ویا استراتژی استعمار انگلیس درتمامی قلمرو ها ومستعمرات وبلکه سیاست کشورانگلستان ،به منظور کنترل ویا تثبیت حاکمیت،غارت منابع طبیعی و... ایجاد نفاق وتفرقه میان اقوام ،قبایل وملتها وکشورها بوده است ومعروف ومشهوردرتاریخ این است: «تفرقه بیانداز وحکومت کن»ولذا درتاریخ درباره کارکرد استعمارمیخوانیم: «درخلال دوران استعمار خود در خلیج فارس، بریتانیا برخوردی سرشار از تناقض با مسایل حاکمیت و سرزمین گرایی داشته است که از شیوه تشخیص آنان نسبت به منافع خود در هر مورد و هر زمان ناشی می شد و ... در عمل بریتانیا در اختلافات سرزمینی، نخست با یکطرف همراهی می کرد. آنگاه تغییر روش داده و با طرف مقابل هم آوایی می نمود. این سیاست ویژه بریتانیائی ها نسبت به اختلافات سرزمین در خلیج فارس، در عمل، وسیله ای برای موجه ساختن ادامه حضور استعماری در منطقه را در اختیار آنان گذاشت و ستیزه های ناشی از این اختلافات کشور های منطقه را متفرق کرده و حکومت بریتانیا را بر آنان آسان می ساخت.»(مجتهد زاده، 161:1378)

ج) جنبش وهابیت

بزرگترین خطری که استعمار انگلیس از آن احساس خطرمی کرد همانا دین اسلام بودودردوره حضوراستعمار درخلیج فارس ،جنبشهای اسلامی نیز رویش وخیزش کردندو درنتیجه خطر جدی برای استعمارگران ایجاد نمود وبا توجه به اینکه پس ازجنگهای صلیبی وحملات متواتر ارتش عثمانی به اروپا وپیشروی بسوی مرکز اروپاو…. استعمار، قدرت وشوکت اسلام وروحیه جهادی مسلمانان را درک کرده بود واز سویی، جنگ مستقیم علیه کشورهای اسلامی را به نفع خودشان نمی دیدند و...لذا گفته می شود که انگلیسیها دست به تاسیس گروههای به اسم و رسم اسلامی علیه جهان اسلام زدندودراین میان ازگروهی بنام وهابیت نام برده شده است ودراین باره مسترهمفرادعامی کند که در وی(محمدبن عبد الوهاب) نفوذ کرده وبه قصد ایجادتفرقه درجهان اسلام اوراتحریک نموده که چنین مذهب افراطی راتاسیس نماید.»(همفر بنقل از استاد اسکندری،50:1388)قطع نظر از اعتبار این سند این پرسش مطرح است که چرا قدرت استعماری انگلیس درصدد وفکرضربه زدن دربنیادهای اسلام برآمده بود؟پاسخ پرواضح است :چون یگانه قدرت پرتوان علیه استعمار خارجی فقط مکتب اسلام ومجاهدان معتقد شناخته می شد واسلام یگانه حلقه مطمئن اتحاد وانسجام مردم منطقه بوده است ومهمتر ازهمه اینکه:خیزش وجنبشهای اسلامی پرده های گوش قوای انگلیس را سخت نوازش می داد چنانچه درتاریخ می خوانیم: « موج اسلام گرایی و ظهور گروههای اسلامی بی گمان یکی از مهم­ترین تحولات سیاسی و اجتماعی در کشور های خلیج فارس در سالهای اخیر بوده است و...» یکی از جنبشهای به ظاهر اسلامی گروه وهابی بود که عربستان سعودی به عنوان مرکز جنبشهای وهابی در قرون 19 و 20 بیشترین تأثیر را در میان کشور های منطقه از جنبشهای اسلامی گرفته است.» (امامی، 158:1380)

بنابراین،اگر ادعا نکنیم ونگویم که گروه وهابیت راکشوراستعمارگر انگلیس تأسیس کرده ، حداقل یک مسأله در تاریخ مسلم است و آن ایجادنفاق و تنش دایمی بین شیعه و سنی وبلکه تمام فرق اسلامی درکشورها ی اسلامی بوسیله این گروه. و.. به نفع انگلستان صورت گرفته است .

قراین عقلی نشان می دهد که اگراین گروه برکشورثروتمند وزادگاه اسلام «عربستان» تسلط نداشت،به یقین فلسطین آزاد می شدویا حد اقل به این سرنوشت گرفتار نمی شد.واگروهابیت را استعمار تاسیس نکرده است پس چرا القاعده علیه اسرائیل وارد جنگ نمی شودو درافغانستان وپاکستان و...جنگ راه می اندازد وخون ریزی میکند.

درهرحال،قراین وشواهدتاریخی وبعضی ازمنابع و... نشان میدهندکه وهابیت ازآغازپیدایش خودتعامل تنگاتنگ ومستحکم با انگلستان واستعمارداشته وخاندان سعودی دراصل ازطایفه بنی اسرائل میباشد واگرچه اسلام پذیری یهودی اشکال ندارد اما نژادپرستی به عنوان حاکم اسلامی وحمایت غیرمستقیم ازاسرائل قابل سرزنش ومذمت است.

د) رقابت بین المللی

یکی ازشگفیتیهای وشگردهای کشورهای استعماری رقابت در عین رفاقت بین خودشان بوده است.کشورهای استعماری یا به تقسیم منابع کشورها وسرزمینها دربین خود می پرداختندویا این که رقابتها وجنگاها رادر سرزمین دیگران ومستعمرات ومناطق مهم چون خلیج فارس می کشاندندودر این رابطه درتاریخ می خوانیم:« با شکست فرانسویان در جنگ های ناپلئون، بریتانیایی ها، روس ها، ایرانیان، عثمانیان و وهابیان رقیبان اصلی در منطقه شدند، محیط سیاسی که هر یک از این نیروها در منطقه آفریدند، به ویژه محیطی که بریتانیا در منطقه پدید آورد و یک قرن و نیم دوام یافت، همراه با زندگی اقتصادی که بر محور صید و بازرگانی مروارید دور می زد و در نیمه نخست قرن بیستم جای خود را به اقتصاد تولید و بازرگانی نفت داد، عوامل پر اهمیتی بودند در پدید آوردن محیطی ویژه و برخوردار از عوامل محیطی ویژه که با قاطعیت می توان آن را در منطقه ژئوپولتیک خلیج فارس نامید.» (مجتهد زاده، 20:1379)

توفیق بریتانیا به گونه ای بود که تا سال 1971 که قوه مجریه انگلستان بر خلیج فارس تسلط داشت، آمریکا از حضور نظامی مستقیم پرهیز داشت، ولی بعد از خروج نیروهای نظامی انگلستان، آمریکا ضرورت حضور فعال خود را احساس کرد و تصمیم گرفت خلاء قدرت نظامی انگلیس را به طور مستقیم و غیر مستقیم پر کند. در این زمان ریچارد نیکسون (جمهوریخواه) در رأس دولت آمریکا قرار گرفت و بر اثر وقایع تلخی که برای ارتش آمریکا در ویتنام اتفاق افتاد، تصمیم گرفت از حضور مستقیم نظامی احتراز کند و امنیت جمعی خلیج فارس را به کشور های قدرتمند ساحلی بسپارد.» (شهابی، 58:1386)منظورنویسنده شاید این باشد که سیاست دوستونی(ایران-عربستان) امریکا درمنطقه خلیج فارس اعمال گردیدوایران به عنوان ژاندارم منطقه خلیج فارس شناخته شد ومسئولیت نظامی درباره امنیت خلیج فارس به دوش این کشور وشخص شاه گذاشته شد ومسئولیت اقتصادی بدوش عربستان واگذارگردید.

پیامدهای حضور استعمار در خلیج فارس

الف) تأسیس کشور های جدید

یکی از اهداف اصلی دولت استعمارگر در سرزمینهای اسلامی، تضعیف، تحقیر و تحمیق سران قبایل بودند و استعمار گران، از جمله انگلستان کشور های کوچک وقابل کنترل را ایجاد نمود و به زعم خودشان از استقلال خواهی وآزادی قبایل مختلف در سواحل خلیج در برابر حکومت عثمانی و ایران و... حمایت کرد و دریک مقطع ازتاریخ، جهان اسلام فقط دو تا حکومت مهم(عثمانی و صفوی) را داشتند ولی هرچه از زمان گذشت، به ابتکار انگلیس سرزمین های اسلامی پاره پاره شد و... بطور مثال امیر کویت در حال که اظهار وفاداری به سلطان عثمانی داشت،با قدرت تازه وارد فرا منطقه وارد تعامل شد.

ب)ایجاد اختلافات و تنشهای دائمی

یکی ازخطرناکترین سیاستهای استعمار انگلیس ایجاد تفرقه وتنش دایمی مثل اختلافات ارضی،مرزی وآبی و...درمیان کشورها بوده است ودرخصوص خلیج فارس ، گفته می شوددر میان هشت کشور ساحلی خلیج، بیش از(23مورد) اختلاف سرزمینی وآبی و... وجود دارد...« در بسیاری از مناطق، نقاط مرزی کاملا مشخص نیست و همین مسئله موجب ادعاهای کشور همسایه می شود و به نظر بسیاری از کارشناسان سیاسی منطقه، بخشی از اختلافات، نا شی از دوران استعمار انگلیس است. زیرا یکی از شگردهای استعمارگران انگلیسی، نا مشخص گذا شتن نقاط مرزی به طور دقیق در زمان استقلال بود تا بتوانند دستاویزی برای تحریک و در گیری کشور ها داشته باشد.( شهابی، 247:1386)

به این ترتیب تنشها و اختلافات تقریبا لاینحل میان کشورهای حوزه خلیج فارس که توسط استعمارگر انگلیس طراحی شده است، هنوز ادامه داردوبعضی ازموارد تنش آفرین به قرار زیر می باشد:

1- تنش عربستان و قطر: ممکن است تنش واختلاف بین دو کشور بزرگ وکوچک چندان مهم به نظرنرسد زیرا تصور براین است که قدرت کوچکتر کوتاه می آیداما قدرتهای برتر فرا منطقه ای جانب ضعیف را می گیرند وبه این ترتیب،طبق طرح انگلیس زمینه مداخلات ...فراهم شده بوده است.درهرحال،« یکی از جدی ترین درگیریهای مرزی وارضی بین ریاض(قدرت بزرگ) و دوحه(قدرت کوچک) وجود دارد که هراز گاهی اوج می گیرد و موجب بروز تنش میان دو کشور می شود ... از سال 1965 تا کنون دو کشور در نقطه ابوالخفوس در گیری دارند و همچنین جزیره حالول و... (همان:248)

2- تنش عربستان و امارات متحده عربی: دوغول اقتصادی درمیان کشورهای خلیج فارس وقدرتهای وابسته به نفت موسوم به طلای سیاه، نیز تنش و تخم نفاق انگلیسی کاشته شده است. بطورمثال «کشور امارات متحده که 1971تاسیس شد... نگران است که عربستان مدعی آب سرزمین محدوده بیست مایلی شود که راهرویی بین امارات متحده و قطر است.( همان:25 )

3- تنش عراق وکویت: ممکن است، تصورشود که صدام رئیس جمهور عراق انسان جنگ طلب بوده واگرچه دانشمندان علوم سیاسی صدام را یک انسان عقده ای وروانی می دانند و درباره سرگذشت او تحلیل وتفسیر روانی می کنند اما تنش بین عراق وکویت ریشه درتاریخ دارد بدلیل اینکه گفته می شود که اختلاف عراق با کویت اختلافی دیر ینه وبه قدمت عمر تاسیس واعلان استقلال کویت است.« زیرا گذشته از اختلافات مرزی اصولا عراقیها موجودیت کشوری به عنوان کویت را به رسمیت نمی شناسند و کویت را منطقه چهارم عراق می دانند و... ولی در خلال جنگ عراق با ایران، بغداد در سال 1981 اعلام کرد مرز های بین عراق و کویت را مطابق موافقت نامه1932یا 1962 به رسمیت می شناسد بشرط آنکه کویت جزایر «وربه» و «بوبیان» را به عراق اجاره دهد و...»(همان252،) البته کویت موافقت کردومنازعه با دخالت قوای غربی پایان یافت.

4- تنش بحرین و کویت : کشوراستعماری انگلیس حتی بین دو کشوری که به سختی نفس می کشند وبخاطر حفظ موجودیت خود وابسته به قدرتهای فرامنطقه ای هستند ،تخم کین وتنش کاشته است،بطورمثال« دو کشورکوچک و کم جمعیت بحرین و قطر بر سر مسائل مرزی نیز باهم در گیری دارند که گاه دامنه مناقشات اوج می گیرد تا جایی که یکبار بحرین تصمیم گرفت به دیوان دادگستری بین المللی شکایت کند و... دولت بحرین مصمم است حاکمیت خود را بر جزایر «حوار» و «زباره» تثبیت کند ونیروی نظامی خود را مستقر کند.»(همان،252)

5- عمان و امارات متحده عربی: امارات وعمان که هردو از کشورهای کوچک ولی مهم ،در آتش اختلاف با همسایگان خویش می سوزندو این دو کشور مانند بسیاری از کشور های عربی در حوزه خلیج فارس از مرزهای سرزمینی راضی نیستند باهم اختلاف دارند.« عمان خواهان راهی است که آن کشور رابه شبه جزیره «مسندام» از طریق«فجیره» و«شارجه» وصل می کندو... (همان:253)

6- ایران و امارات متحده عربی: قبل از انقلاب اسلامی بدلیل وابستگی شاه به غرب هیچ کشور عربی جرئت نداشته که علیه ایران به عنوان متحد اسرائیل،و وامریکا به بهانه ادعای ارضی ،طبل جنگ بنوازد زیرا ایران، ازسوی امریکا به عنوان ژاندارم منطقه تعیین شده بود امابعد ازانقلاب اسلامی صدام دیوانه شدوامارات هم یار دیوانه، درحالیکه تاریخ می گوید:« انگلیس در سال 1347 شمسی اعلام داشت که پایان سال 1350 شمسی تمامی نیروهایش را از خلیج فارس خارج خواهد کرد و برای این که به نیت شوم- یعنی تجزیه بحرین از ایران- جامه عمل بپوشاند، با دولت ایران توافق کرد که در برابر اعاده حاکمیت ایران برسه جزیره تنگه هرمز- تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی- مسئله تعیین وضعیت بحرین به سازمان ملل واگذار شود.» (علی محمدی،26:1376)

نتیجه گیری

خلیج فارس از زیباترین مناطق جهان آسیا به شمار می رود که در طول تاریخ فرهنگها و تمدنهای بزرگ جهانی را در کنار خویش پرورش داده و تقدیم جامعه جهان بشری نموده است. اینک خلیج فارس از لحاظ سیاسی،اقتصادی، بازرگانی و...برای کشورهای حواشی خلیج فارس، فوق العاده اهمیت دارد و بخاطر نقش سیاسی و اقتصادی دریای خلیج فارس، کشور های مختلف جهان به این دیار لشکر کشیدند و مدتهای طولانی از منابع سرشار طبیعی و نعمتهای خدادادی این منطقه زرخیز بهره گرفتند و رفتند وبطور مشخص کشورهای پرتغال، انگلستان، فرانسه،هلند و آخرالامر آمریکا وارد این منطقه شدند وگاهی با مردمان منطقه رفتار های نا شایست وبلکه ضد بشری از خود نشان دادندو رفتند و بخصوص کشور انگلستان کارنامه بسیار سیاه و ناروا از خود به یادگار گذاشته است . به طور مثال،بوسیله انگلیستان، دو کشور بزرگ اسلامی درکنارخلیج فارس به چندین کشورکوچک پاره پاره تبدیل گردید ویا تخم نفاق بین اقوام ومذاهب اسلامی کاشته شد،همچنین قتل و غارت منابع مردم بی گناه و... وده ها نمونه از اعمال ،رفتار وکردارضد انسانی این کشور استعماری از جمله خاطرات تلخ در تاریخ اسلام ومردم حواشی خلیج فارس به ثبت رسیده است.

البته سران کشور های عثمانی و ایران نیز نارسائیها و کاستی های داشتند که نتوانستند ازگسترش نفاق بین مسلمین واقوام وقبایل منطقه جلوگیری نمایند ونتوانستند اوضاع و شرایط زمانه خویش را درک نمایند واز حمله به خاک یگدیگر خوداری نمایند ویا نتوانستندبراوضاع داخلی خویش مسلط شوند وهمچنین ایران دوره قاجارنتوانستند ضعفهای خودرا برطرف نماید ودربرابرامتیاز خواهی وزیاده خواهی دو قدرت استعماری روس وانگلیس استادگی نماید ولذا نتیجه آن شد که نباید می شد و ...

منابع و مآخذ:

1. اسکندری،مصطفی،جهان اسلام،جزوه درسی گروه تاریخ جامعه المصطفی العالمیه.

2. امامی، محمد علی، عوامل تأثیر گذار داخلی در خلیج فارس، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه، 1380.

3. پیرویان،ویلیام،سیرتحول اندیشه سیاسی درشرق باستان،تهران،سمت،1381.

4. رجائی،فرهنگ،تحول اندیشه سیاسی درشرق باستان،تهران،نشرقومس،چاپ سوم،1385.

5. شهابی، سیف الرضا، دیدگاه های شورای همکاری خلیج فارس، تهران، انتشارات اطلاعات، 1386.

6. فرهنگ عمید.

7. مؤمنی، میر قاسم، خاورمیانه ویژه خلیج فارس، تهران، انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران، 1384.

8. مجتهد زاده، پیروز، خلیج فارس ـ کشور ها و مرزها، تهران، انتشارات عطایی، 1379.

9. محمدی، علی سیمای بحرین، نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1376.

10. محمود، محمود، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن 19، جلد اول، انتشارات اقبال، 1367.

11. میر رضوی، احمدی لفورکی، فیروزه و بهزاد، راهنمای منطقه و کشور های حوزه­ی خلیج فارس، تهران، انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران، 1383.

12. نامی،محمد حسن،جغرافیای کشور افغانستان،انتشارات سازمان نیروهای مسلح،1387.

13. نیک ضمیر و حجتی، عباس و احسان الله، امنیّت و خلیج فارس ـ تهدید ها و راهبرد ها، چاپخانه ارتش، 1382.

 

 

 

 

 

صفحه اول  

  افغانستان

  معارف اسلامي

  مقالات

اعلام نتايج كانكور 1391 افغانستان

  معرفي كتاب

  سايت‌هاي قرآني

  شبكهراديوهايافغانستان

  اخبار

  رسانه‌ افغانستان

  سالن انديشه

  سايتهاي افغانستان

  دانشگاه‌هاي جهان

  سايت‌هاي حقوقي

  پايان نامه‌ها

  سايت خوشنويسان

  خبر گزاري‌هاي جهان

  ورزش

  فلسفي‌،اطلاعات ‌عمومي

  سايت‌هاي سياسي

  مجلات‌فلسفي ‌وحقوقي

  مصاحبه ها

  شخصيت‌هاي افغانستان

  آرشيو

  تماس با ما

  در باره ما

  آلبوم

  قوانين كشور

ادبيات و هنر:

  داستان

  شعر

  خوشنويسي

  نقاشي

  عكسها

تالار گفتگوي آنلاين و آفلاين، كليك كنيد

  وزارت عدليه افغانستان

  آژانس باختر

  اوقات شرعي افغانستان و جهان

قلبِ قلب آسيا ضعيف مي‌تپد(گزارش تحليلي از دايكندي)

 

 

 
 

ليست نهایی کانديدان انتخابات ولسی جرگه افغانستان ۱۳۸۹


صفحه اول   معارف   اخبار   مقالات   افغانستان    قانون اساسي   قانون انتخابات   قانون رسانه ها   آلبوم   مصاحبه ها  آرشيو   تماس با ما   در باره ما

Send mail to daikondi@hotmail.com  with questions or comments about this web site.
Copyright ©2003 - 2013 daikondi Network.ديزاين و طراحي صفحات: قربانعلي هادي

Powered by www.aryanic.com